VPN sözlüğü

VPN sağlayıcının ziyaret edilen siteler, IP adresleri, bağlantı zaman damgaları veya bant genişliği gibi kullanıcı aktivitelerini kaydetmediğini belirten politika. Üçüncü taraf denetimlerle (Deloitte, KPMG, Cure53) doğrulanması idealdir.

İlgili: Bağımsız denetim, RAM-only sunucu, Bağlantı logu vs aktivite logu

Deloitte, KPMG, Cure53, Securitum gibi tanınmış güvenlik firmalarının VPN altyapısını ve loglarını inceleyerek hazırladığı kamuya açık rapor. Tek seferlik denetim zayıf — tekrarlanan denetimler güçlü güven sinyalidir. NordVPN 6 kez denetim geçirmiştir.

İlgili: No-logs politikası

VPN trafiğini bir yerine iki sunucu üzerinden yönlendirme; çift şifreleme katmanı oluşturur. İlk sunucu yalnızca ikinci sunucunun IP'sini bilir; ikinci sunucu yalnızca ilkinin. Maksimum gizlilik için kullanılır — hız maliyeti vardır. NordVPN Double VPN, Surfshark MultiHop, Proton VPN Secure Core olarak sunar.

İlgili: Onion Over VPN, Obfuscation / Stealth VPN

VPN bağlantısının üstüne Tor ağını ekleyerek üç kat anonimlik sağlayan özellik. ISS yalnızca VPN'e bağlandığını görür, Tor giriş düğümü gerçek IP'ni göremez. NordVPN bu özelliği yerleşik sunar; her VPN'de Tor Browser ile elde edilebilir.

İlgili: Multi-hop / Double VPN, Tor Browser

VPN sağlayıcılarının sunduğu, gerçek email, isim veya telefon numaranızı paylaşmadan kayıt olmanızı sağlayan kimlik takma adı üretme özelliği. Surfshark Alternative ID ve NordVPN'in kimlik koruma araçları örnek verilebilir. Veri sızıntılarında gerçek kimlik korunur.

İlgili: Alternative ID (Surfshark), Email takma adı / Anonim email

Ekran çözünürlüğü, font listesi, eklenti, zaman dilimi, canvas ve WebGL render gibi parametrelerden benzersiz bir kullanıcı imzası oluşturma tekniği. VPN IP'yi gizler ama fingerprint'i değiştirmez — gizlilik için Tor Browser veya Firefox + uBlock Origin gerekir.

İlgili: WebRTC sızıntısı, Tracker / Reklam engelleyici

Bir tarafın diğerine, ek bilgi vermeden bir önermenin doğru olduğunu kanıtlamasını sağlayan kriptografik yöntem. Proton, Tutanota gibi gizlilik servislerinde parolaların sunucu tarafında hiç görülmemesi için kullanılır.

2018'de yayınlanan modern VPN protokolü. Kod tabanı sadece ~4,000 satır (OpenVPN ~100,000+), denetlenmesi kolay. ChaCha20-Poly1305 şifreleme kullanır. NordVPN'in NordLynx ve Surfshark'ın WireGuard varyantı bu protokole dayanır.

İlgili: OpenVPN, Lightway, ChaCha20-Poly1305

2001'de yayınlanan, en yaygın desteklenen açık kaynak VPN protokolü. UDP ve TCP üzerinden çalışır. WireGuard'a göre daha yavaş ama daha esnek (port ve protokol seçimi). Bazı kısıtlayıcı ağları aşmada TCP modu kullanışlıdır.

İlgili: WireGuard, Lightway

ExpressVPN tarafından geliştirilen, WolfSSL tabanlı modern protokol. Kod tabanı küçük, hızlı bağlantı kurulumu (post-quantum şifreleme dahil). 2022'den itibaren açık kaynak — kamuya açık denetlenebilir.

İlgili: WireGuard, OpenVPN, Post-kuantum kriptografi

Microsoft ve Cisco tarafından geliştirilen, özellikle iOS'ta yaygın olan protokol. Wi-Fi'den mobil veriye geçişlerde hızlı yeniden bağlanma sağlar. WireGuard kadar hızlı değil ama mobil için pratik.

İlgili: WireGuard, OpenVPN, L2TP/IPsec

L2TP tünelleme ile IPsec şifrelemesinin birleşimi. Yerel cihaz desteği geniş ama çift kapsülleme nedeniyle yavaştır. UDP 500/4500 portlarını kullanır, kolayca engellenebilir. WireGuard ve OpenVPN varken yeni kurulumlarda önerilmez.

İlgili: IKEv2/IPsec, PPTP (kullanılmamalı)

1990'ların sonunda geliştirilen, MS-CHAPv2 kimlik doğrulamasıyla kullanılan protokol. 2012'den beri pratik olarak kırılabilir — günümüzde yalnızca eski uyumluluk için var. Hiçbir modern VPN sağlayıcısı varsayılan olarak sunmamaktadır.

İlgili: L2TP/IPsec

Daniel J. Bernstein'in geliştirdiği akış şifresi; Poly1305 mesaj kimlik doğrulayıcısıyla birlikte kullanılır. AES donanım hızlandırması olmayan cihazlarda (eski telefonlar, IoT) AES-256-GCM'den belirgin şekilde hızlıdır. WireGuard'ın varsayılan şifresidir.

İlgili: WireGuard, AES-256-GCM

VPN bağlantısı koptuğunda tüm internet trafiğini otomatik olarak keser; gerçek IP'nin sızmasını engeller. Sistem genelinde (system-wide) kill switch tercih edilir — sadece uygulama bazlı kill switch zayıftır.

İlgili: DNS sızıntısı, IP sızıntısı

VPN aktif olduğunda DNS sorgularının VPN sağlayıcısı yerine ISS'ye gitmesi. Bu sızıntı ISS'nin hangi siteleri ziyaret ettiğini görmesine yol açar. Güvenilir VPN'ler kendi DNS sunucularını kullanır ve sızıntı koruması sunar. Test için: dnsleaktest.com.

İlgili: Kill switch, DNS over HTTPS (DoH)

VPN trafiğinin DPI (Deep Packet Inspection) ile tespit edilmesini engelleyen teknik. Çin, BAE, İran gibi VPN engelleyen ülkelerde ve bazı işyeri/üniversite ağlarında şart. NordVPN obfuscated servers, Surfshark NoBorders, ExpressVPN otomatik obfuscation sunar.

İlgili: WireGuard, Encrypted SNI (ESNI/ECH)

Hükümetler, bankalar ve VPN'lerin kullandığı standart şifreleme algoritması. 256-bit anahtar uzunluğu — günümüz hesaplama gücüyle pratik olarak kırılamaz. GCM (Galois Counter Mode) hem şifreleme hem bütünlük doğrulaması sağlar.

İlgili: ChaCha20-Poly1305

Her VPN oturumu için kısa ömürlü, benzersiz şifreleme anahtarları üretilmesi. Uzun vadeli özel anahtar ele geçirilse bile geçmiş trafik çözülemez. Modern protokoller (WireGuard, OpenVPN, IKEv2) Diffie-Hellman değişimiyle PFS sağlar.

İlgili: WireGuard, OpenVPN

WebRTC, IPv6 veya DNS sızıntısı ile gerçek IP'nin sızması. Güvenilir VPN'ler hem IPv4 hem IPv6 sızıntı koruması sunar. Test için: ipleak.net, dnsleaktest.com.

İlgili: DNS sızıntısı, Kill switch, WebRTC sızıntısı, IPv6 sızıntısı

Tarayıcıdaki WebRTC (gerçek zamanlı iletişim) özelliği STUN istekleriyle gerçek IP adresini açığa çıkarabilir; VPN aktif olsa bile. Çözüm: WebRTC'yi tarayıcı ayarlarından kapatmak veya uBlock Origin'in WebRTC bloklama opsiyonunu kullanmak.

İlgili: IP sızıntısı, Tarayıcı parmak izi

Birçok VPN yalnızca IPv4 trafiğini tünelliyor; IPv6 trafiği işletim sistemi tarafından doğrudan ISS'ye gönderilir ve gerçek IPv6 adresi açığa çıkar. Çözüm: IPv6'yı kapatan veya tüneline alan bir VPN seçmek. Test için: ipv6leak.com.

İlgili: IP sızıntısı, DNS sızıntısı

VPN sağlayıcının DNS seviyesinde sürekli güncellenen bir kara liste kullanarak sahte banka, dolandırıcı kripto borsası ve kimlik avı sayfalarına bağlantıyı engellemesi. NordVPN Threat Protection, Surfshark CleanWeb, Proton NetShield bunu içerir.

İlgili: Tehdit istihbaratı, NetShield (Proton)

Sunucu yeniden başlatıldığında tüm veriyi kaybeden, sabit disk olmadan RAM üzerinde çalışan VPN sunucusu. Kalıcı log fiziksel olarak imkânsız hale gelir; fiziksel el koymada veri elde edilemez. NordVPN, ExpressVPN, Surfshark tüm altyapısını RAM-only'e geçirmiştir.

İlgili: No-logs politikası

Belirli bir port'u dış dünyaya açarak gelen bağlantıları kabul etme. Peer-to-peer dosya paylaşımı, oyun sunucusu host etme veya BitTorrent'te seeding verimliliği için gerekli. PIA ve Proton VPN destekler; NordVPN, ExpressVPN ve Mullvad (2023'te kaldırdı) desteklemez.

Tam VPN değil — sadece DNS sunucusu değiştirerek bazı coğrafi kısıtlamaları aşar. Şifreleme yok, IP gizleme yok. Akıllı TV, oyun konsolu gibi VPN uygulaması olmayan cihazlarda Netflix US erişimi için kullanılır.

İlgili: Coğrafi engelleme, DNS over HTTPS (DoH)

DNS sorgularını standart HTTPS trafiğinin içine yerleştirerek şifreler; ISS'nin sorguları okumasını veya değiştirmesini engeller. Firefox ve Chrome'da yerleşik destek var; Cloudflare 1.1.1.1 ve Google 8.8.8.8 DoH sunucuları sağlar.

İlgili: DNS over TLS (DoT), DNS sızıntısı

DNS sorgularını TLS ile şifreler ve adanmış 853 portundan iletir. DoH'tan farklı olarak DNS trafiği ayırt edilebilir, böylece ağ yöneticileri filtreleme yapabilir. Android 9+ "Private DNS" özelliği bunu kullanır.

İlgili: DNS over HTTPS (DoH), DNS sızıntısı

TLS el sıkışmasında düz metin gönderilen hostname (SNI) alanını şifreleyen mekanizma. Halefi Encrypted Client Hello (ECH) Cloudflare ve Firefox tarafından destekleniyor. Hangi siteye bağlandığınızı ağ gözlemcisinden gizler.

İlgili: DNS over HTTPS (DoH), Obfuscation / Stealth VPN

Yalnızca senin kullanımına atanan, başka kimsenin paylaşmadığı VPN IP adresi. Banka oturumlarında, iş VPN'i kuralları olan kurumsal sistemlerde ve CAPTCHA azaltmak için kullanışlıdır. Genelde ek ücretlidir; NordVPN, Surfshark, PureVPN sunar.

İlgili: Shared IP / Paylaşılan IP, Static IP / Statik IP

Varsayılan VPN davranışı: aynı çıkış IP'si binlerce kullanıcıya tahsis edilir, böylece tek bir kişiye trafik atfetmek zorlaşır. Gizlilik için ideal; ancak bazı siteler bu IP'leri otomatik olarak engelleyebilir.

İlgili: Dedicated IP / Adanmış IP

Her VPN bağlantısında sana aynı IP'yi veren sunucu yapılandırması; adanmış IP'ye benzer ama paylaşımlı olabilir. Uzaktan erişim, IP kısıtlamalı servisler ve oyun host etme için kullanışlıdır.

İlgili: Dedicated IP / Adanmış IP, Dynamic IP / Dinamik IP

VPN sunucusunun her bağlantıda farklı bir IP atadığı varsayılan mod. Takip edilmesi statik IP'den zordur ve daha güçlü gizlilik sağlar — ancak IP whitelist gerektiren servislerde sorun çıkarır.

İlgili: Static IP / Statik IP, IP rotasyonu

VPN'in belirli aralıklarla (örn. her birkaç dakikada bir) çıkış IP'sini otomatik olarak değiştirmesi. Web scraping, fiyat takibi ve gelişmiş gizlilik için kullanılır. Surfshark IP Rotator özelliği örnektir.

İlgili: Dynamic IP / Dinamik IP

NordVPN'in WireGuard tabanlı, kendi cihazlarını veya davet ettiğin başkalarınınkini sanal LAN içinde birbirine bağlayan özelliği. Dosya paylaşımı, uzak masaüstü ve LAN oyunlarına olanak tanır. Tailscale benzeri ücretsiz alternatif.

İlgili: WireGuard

ISP'nin streaming, oyun veya torrent gibi belirli trafik türlerini yavaşlatması. VPN trafik tipini gizlediği için throttling'i bypass edebilir — ama ISP'nin paket türü tespiti gelişmişse hızda artış olmayabilir.

Bir servisin IP adresinin ülkesine göre içerik veya erişim kısıtlaması. Netflix katalog farklılıkları, BBC iPlayer'ın yalnızca İngiltere'de çalışması, banka uygulamalarının yurtdışı engeli klasik örneklerdir. VPN, hedef ülkeden bir IP sağlayarak bunları aşar.

İlgili: Smart DNS / Akıllı DNS, Split tunneling / Bölünmüş tünel

Hangi uygulamaların VPN üzerinden, hangilerinin doğrudan internete bağlanacağını seçme özelliği. Türk bankacılık uygulaması direkt internete, Netflix VPN üzerine yönlendirmek için kullanışlıdır. Bant genişliğini de korur — sadece şifrelenmesi gereken trafik VPN'den geçer. Windows, Android'de yaygın; iOS'ta sınırlı destek.

İlgili: Coğrafi engelleme

VPN sağlayıcının merkezinin bulunduğu ülke, hangi yasalara tabi olduğunu belirler. 5/9/14 Eyes istihbarat ittifaklarına üye ülkeler (ABD, İngiltere, Almanya, Fransa vb.) yasal baskıya açıktır. Panama (NordVPN), İsviçre (Proton), Romanya, BVI (ExpressVPN) genelde daha güçlü gizlilik koruması sağlar.

İlgili: No-logs politikası, 5/9/14 Eyes

Veri paylaşan ülke ittifakları: 5 Eyes (ABD, İngiltere, Kanada, Avustralya, Yeni Zelanda); 9 Eyes (+ Danimarka, Fransa, Hollanda, Norveç); 14 Eyes (+ Almanya, Belçika, İtalya, İspanya, İsveç). Bu ülkelerdeki VPN sağlayıcıları yasal baskıya açıktır.

İlgili: Yargı yetkisi (jurisdiction)

VPN sağlayıcı sitesinde "şu ana kadar hiçbir devlet veri talebi almadık" gibi bir beyan tutar. Gerçek bir talep gelirse (NDA nedeniyle açıklayamasa bile) bu beyanı sessizce kaldırır. Mullvad ve önceden Proton VPN bu yöntemi kullandı.

Aktivite logları ziyaret edilen URL'leri ve içerik trafiğini içerir — gizlilik açısından kabul edilemez. Bağlantı logları ise zaman damgası, kullanılan bant genişliği, gerçek IP gibi meta verileri içerir. "No-logs" iddiasının ikisini de kapsayıp kapsamadığı kritiktir; bazı sağlayıcılar sadece aktiviteyi tutmadığını söyleyip bağlantı meta verisini saklar.

İlgili: No-logs politikası, Bağımsız denetim

Trafiği gönüllü çalıştırılan üç düğümden (giriş, orta, çıkış) geçirerek anonimleştiren özel Firefox sürümü. .onion sitelerine erişim sağlar. VPN ile birlikte kullanıldığında ISS'nin Tor kullandığını görmesini engeller; ancak yavaştır ve bazı sitelerde CAPTCHA artar.

İlgili: Onion Over VPN

Proxy yalnızca belirli bir uygulamanın trafiğini başka bir sunucu üzerinden yönlendirir; çoğu zaman şifreleme yoktur (HTTP/SOCKS5). VPN ise tüm sistem trafiğini şifreli bir tünelden geçirir. Coğrafi bypass için proxy yeterli olabilir; gizlilik ve güvenlik için VPN gerekir.

İlgili: Smart DNS / Akıllı DNS, Tor Browser

Yeterince güçlü bir kuantum bilgisayarın bile kıramayacağı şekilde tasarlanmış kriptografik algoritmalar (Kyber, Dilithium gibi NIST seçimleri). "Harvest now, decrypt later" saldırılarına karşı koruma sağlar. ExpressVPN Lightway ve NordVPN NordLynx bunu kademeli olarak ekliyor.

İlgili: Kuantum dirençli şifreleme, Lightway

Post-kuantum algoritmaların pratik olarak uygulanması; VPN bağlamında genelde Kyber tabanlı anahtar kapsülleme mekanizmasıyla (KEM) klasik el sıkışmaya katmanlanmış hibrit modeller. Bugünkü trafiği kaydedip yarın çözmeye çalışan saldırganlara karşı koruma.

İlgili: Post-kuantum kriptografi, Perfect Forward Secrecy (PFS)

Kötü amaçlı yazılım komuta sunucularını, kimlik avı domain'lerini ve dolandırıcılık ağlarını listeleyen sürekli güncellenen veritabanlarını kullanarak DNS veya trafik düzeyinde engelleme. NordVPN Threat Protection, Proton NetShield ve Surfshark CleanWeb bunu temel alır.

İlgili: Phishing koruması, NetShield (Proton), Tracker / Reklam engelleyici

Proton VPN'in DNS düzeyinde çalışan filtreleme katmanı. Üç seviye sunar: kapalı, sadece zararlı yazılım/kötü amaçlı domain engelleme, ve tam reklam+izleyici engelleme. Tarayıcı bağımsız çalışır — mobilde de aktif.

İlgili: Tehdit istihbaratı, Tracker / Reklam engelleyici

Mobil uygulamalarda gömülü çalışan analitik ve reklam izleyicilerini (Google Analytics, Facebook SDK vb.) ağ düzeyinde engelleyen özellik. Tarayıcı tabanlı blockerların ulaşamadığı uygulama içi izleyicileri durdurur. Bazı VPN sağlayıcıları paket dahilinde sunar.

İlgili: Tracker / Reklam engelleyici, Tehdit istihbaratı

DNS düzeyinde veya tarayıcı eklentisiyle reklam sunucularına, üçüncü taraf izleyicilere ve telemetri uç noktalarına yapılan istekleri durdurma. Sayfa yüklemesini hızlandırır, bant genişliğini korur ve davranışsal profil oluşturmayı zorlaştırır.

İlgili: TrackerSilencer, NetShield (Proton), Phishing koruması

NordVPN'in bazı planlara dahil ettiği özellik: bilinen dolandırıcı numaralardan gelen çağrıları işaretler veya engeller. Telefon numarası veritabanlarına dayanır; bölgeye göre etkinlik değişir.

İlgili: Phishing koruması

Surfshark'ın sunduğu, sahte isim, soyisim, doğum tarihi ve birden çok email takma adı üreten araç. Gerçek bilgilerinizi paylaşmadan kayıt olmanızı sağlar; tüm email'ler sizin gerçek adresinize yönlendirilir.

İlgili: Kimlik maskeleme, Email takma adı / Anonim email

Gerçek email adresinizin önünde duran ve gelen postaları size yönlendiren ara adresler. Spam veya veri sızıntısı durumunda takma ad iptal edilir, gerçek hesap etkilenmez. SimpleLogin (Proton bünyesinde), AnonAddy, DuckDuckGo Email Protection bunu sunar.

İlgili: Kimlik maskeleme, Alternative ID (Surfshark)

Email adresinin veya parolasının bilinen veri sızıntılarında geçip geçmediğini sürekli kontrol eden ve uyarı gönderen servis. NordVPN'in Dark Web Monitor, Surfshark Alert ve Have I Been Pwned entegrasyonları örnektir.

İlgili: Tehdit istihbaratı, Kimlik maskeleme

Her servis için güçlü, benzersiz parolalar üreten ve şifreli bir kasada saklayan araç. NordPass (NordVPN), Proton Pass, 1Password ve Bitwarden popüler örneklerdir. VPN ile birlikte kullanılması güvenlik hijyeninin temelidir.

İlgili: Sıfır bilgi ispatı, Veri sızıntısı izleyici

Hesap girişlerinde parolaya ek olarak tek seferlik kod, donanım anahtarı (YubiKey) veya biyometri isteyen güvenlik katmanı. TOTP (Authy, Google Authenticator) SMS'ten daha güvenlidir. VPN hesabınızı koruyan ilk savunma hattı.

İlgili: Parola yöneticisi

VPN abonelikleri için Monero, Bitcoin veya posta yoluyla nakit kullanma seçeneği — sağlayıcı ile kimliğin arasındaki son bağı koparır. Mullvad ve Proton VPN bu seçenekleri açıkça destekler.

İlgili: Kimlik maskeleme, Yargı yetkisi (jurisdiction)

VPN istemcisinin kaynak kodunun GitHub gibi platformlarda kamuya açık olması — bağımsız güvenlik araştırmacıları arka kapı veya zayıflık olup olmadığını doğrulayabilir. Proton VPN, Mullvad ve IVPN tüm istemcilerini açık kaynak yayınlar.

İlgili: Bağımsız denetim, WireGuard

RAM-only sunucuların imza süreci: makine her yeniden başlatıldığında imzalanmış bir imajı ağ üzerinden indirir; yerel disk yok, kalıcı değişiklik mümkün değil. Mullvad bu yaklaşımı dokümante eder.

İlgili: RAM-only sunucu

Bir VPN sunucusunun CPU, bant genişliği ve eş zamanlı bağlantı doygunluğunu yüzde olarak gösteren metrik. Düşük yüklü sunucular daha hızlı verim sunar; çoğu istemci otomatik olarak en az yüklü sunucuya yönlendirir.

İlgili: ISP throttling / Kısıtlama